Updates from Otsaila, 2009

  • Twitteskundeak jarraitzeko webgunea

    19:57 on 2009-02-28 | 0 Comment Permalink | Reply
    Tags: botoa09, hautes, , , oarsoaldekohitza,

    Bihar, Oarsoaldeko Hitzan egongo naiz inguruko datuen inguruko jarraipena egiteko. Bertako kazetari jatorrekin batera oarsoaldeahitza twitter erabiltzaile bidez datuak eta informazioa emango dugu denbora errealean. #hautes etiketa erabiliko dugu mezu horiek etiketatzeko Sustatukoek egingo duten moduan. Politika 2.0ren inguruko jendeak #botoa09 erabiliko duenez hau ere integratuko zuen webgune txiki bat prestatu dut, twitter erabiltzen ez duzuenok ere jarraitu ahal izateko:

    hauteskundeak.teketen.com

     
  • Mugimendu Sozial Banatu(ar)en aldeko manifestua

    11:56 on 2009-02-26 | 1 Comment Permalink | Reply
    Tags: aberastasunaren banaketa, hacker politika, , , , msb, , paretoren legea, politikariak, ,

    Paretoren legea, hauteskundeak eta mugimendu berri baten hasiera

    Paretoren legea ezagutzen dugunok badakigu gauza askotan aplikagarria dela jendarterako ere. Paretoren legeak gertatzen denaren %80a %20aren eragina dela esaten du. Normalean negatiboa denari aplikatzen zaio horrela jendartearen %20a maltzurra da eta %80ak maltzur hauen eragina jasaten dugu. Egia esan, uste dut Paretoren legea betetzen dela %20ak metatzen baitu aberastasunaren parte handien eta %80ak hau pairatzea tokatzen zaigu. Sare jendartearen garaian arrazonamenduak ezin dira murrizpen hauen bidez guztiz azaldu, askoz ere konplexuagoa baita errealitatea baina hain da larria gai honetan gerteatzen dena, azalpen hau baliagarria izan daitekeela.

    Hauteskunde hauetatik eta gure botoa karta zuri bat bezala ulertzen duten politikariengatik ez dut ezer espero. Badira betetzea nahi ditudan gauza batzuk, baina gaurko politikariek ez dituzte beteko, gauza batzuen artean beraien papera desagertu edo aldatuko litzatekeelako.

    Hauteskunde hauetako gai garrantzitsuena krisia izan da, baina inorrek ez digu azaldu krisiaren arrazoia ez dela guztiz finantzieroa baizik eta %80ak aberastasun nahikoa ez duela eta kredituetan sartu behar izan duela limiteraino, zenbait finantza erakundek eman dituztelarik. Alegia, arrazoia ez da finantzieroa %20aren metaketa eta berekoikeriak %80a ezer egiteko aberastasunik gabe utzi du. Sistemak horretarako bidea ematen du eta gainera hori da sistemaren barnean arrakasta izateko era bakarra, ahalik eta aberastasun gehien metatzea. Horretaz gain, alderdi politiko gehienek %20 horren mesedetan egiten dute %80aren aldeko politikak hartu beharrean.

    Blog hau jendartea eta teknologia uztartzen saiatu da hasieratik, hori izan da bere lema eta horri dagokionez, hauek dira nire eskariak:

    1. Software librea sustatu esparru publikoan, hezkuntza arloari garrantzi berezia emanez.
    2. Formatu libre eta estandarren erabilera, independentzia teknologikoa eta elkarrerangitasuna ziurtatzeko.
    3. Edukien erabilera librea ziurtatuko duten tresna legalak erabiltzea eta hauen zabaltzea jendarte osoari.
    4. Demokrazia ekonomikoa eta parte hartzailea gauzatzea eta aberastasunaren banaketa egoki baterako neurriak hartzea.
    5. Osasuna, hezkuntza, eskubide sozial, lan arloan erabaki sendoak eta kobertura zabalekoak hartzea, arlo publikoa handitzea eta joera pribatizatzaileekin bukatzea.
    6. Aurrekontuak eta administrazioaren jarduna erabat gardena, herritarrek fiskalizatzeko aukera izan dezagun.
    7. Egoera larrienean dauden sektoreei arreta berezia. Oso famatua da mundu mailan BPGaren %0,7a ematea pobrezia bukatzeko (herrialde gehienek ematen ez dutena), baina Eusko Jaurlaritzaren kasuan adibidez barne pobrezia eta esklusioari aurre egiteko aurrekontua ez da %0,3ra ere iristen.

    Puntu hauei guztiei eragiten dielako ez da puntu bakarrean azaltzeko gauza baizik eta denei eragiten diena. Euskararen aldeko aurrerapauso sendoak, jakinda gainera planteatzen diren puntu horiek, helburu hori lortzeko erarik hoberena izan daitezkeela.

    Gauza gehiago egon daitezke baina hauetako batzuk dira niretzako garrantzitsuenak. Badakit Gasteizko parlamentuan egon nahi duten horiek ez dituztela beteko eta horregatik pentsatzen dut politika egiteko era berri bat jaioko dela. Tresnak eta baliabideak ditugu, Euskal Herrian mugimendu sozialen ibilbidea handia da, asmo hauek kanalizatuko dituen mugimendu sozial banatu bat behar da eta hori ez da gure botoa eskatzen duten horien eskutik etorriko. Ez da apolitizismoa, nire ustez politika “ogiaren prezioaren salneurria ere bada”, politika egiteko era berrien jaiotza besterik ez. Ez da politika 2.0, hacker politika da eta denon artean (des)egituratzea tokatzen zaigu.

    Goazen swarming-ean, frenteak mila, bururik ez, bakoitzak berera, denok batera, hack the planet!

     
  • Asteroko twitter laburpena 2009-02-22

    23:59 on 2009-02-22 | 0 Comment Permalink | Reply

    • Ziberekintzaileak martxan dira Maite eta bere lana defendatzeko http://tinyurl.com/b8ajl7 #
    • Bihar http://herriakalera.net 6:30tan eta gero Demokrazioa ekonomikoari buruzko hitzaldi bat KMKn http://tinyurl.com/agjmw9 #
    • M1 Euskal Herriko Alderdi Globala sortzeko lehen eguna. Lema: EHtik Mundura. Pertsonak: Interneteko jende aktiboa. Politika:Wikian zehazteke #
    • EHAG sortzeko animorik bai? Alderdi bat baino komunitate bat, sare banatu egiturarekin! #
    • DV(A)skok zerbait publikatu du krisiaren inguruan Frente a la crisis, a la calle! http://tinyurl.com/d3jn8a #
    • Seguro que han sido los vascos: Se desprende una superficie de hielo antártico dos veces el tamaño de Euskadi. http://tinyurl.com/af5cao #
    • Ay amaaaaaaaa! Mr Spok! Hau ere entzu behar http://tinyurl.com/atk4sh #
    • Nekane Juradoren hitzaldia errepikaezina pasada bat. Esan duena zabaldu behar dugu, laguntzarik? #
    • Papeletak jaitsi ditut, d3m itzaltzen badu Garzonek nire blogean jarriko ditut. “Un desalojo, mil ocupaciones” #
    • Maiteren aferak indarra hartzen doa http://tinyurl.com/b8ajl7 irakurri Deiakoa nEGArgura berriro. #
    • Patio maravillas irratian fermin entzuten zuzenean a capela ia ia giss.tv:8000/hamlab.ogg #
    • Leioan egongo naiz 12tan norbait? #
     
  • Quien no llora no mama, Zorionak denei

    18:04 on 2009-02-18 | 3 comments Permalink | Reply
    Tags: deia, diavio vasco, , , , maite goñi, , noticias de gipuzkoa

    Guztion nEGArrak edo hobe esanda indarrak lehenengo fruituak eman ditu. Eusko Jaurlaritzak orain arte jarrita ez zituen EGA ikastaroak (2006 arte) jarri ditu PDFan. Ez da kasualitatea izan eta guztion indarraz lortutako zerbait dela uste dut, zorionak. Hala ere, helburua Maiteren lana berriro sareratzea da.

    Hori bai, Maitek egin zuena eta egiten duena hori baino gehiago izan da, ez zituen PDF hutsak Interneten jarri, baizik eta lan asko egin ondoren hauek automatizatu eta denontzako eskuragarri jartzea lortu zuen. Pertsona bakar batek!

    Oihartzuna gero eta handiagoa da, beste hedabide tradizional batzuek ere informatu dute Diario Vasco, Deia eta Noticias de Gipuzkoa kasu.

    Deiako artikuluan gainera administrazioaren erantzun bat ere ematen da. Oraindik nEGArgura gehiago sortzen digute Iban Ajengoren hitz hauek:

    [...]Tras insistir en que “hay que respetar los derechos de autor y de edición”, el Departamento de Educación consideró “de gran interés” el trabajo de Goñi y mostró su disposición a apoyar este tipo de proyectos, “siempre y cuando se tengan en consideración las exigencias legales y los derechos de terceros”.

    Arrazoi du, baina hirugarren horiek gu gara, jendarte osoa eta gure exijentzia eduki hori sarean eta libre behar duela da.

     
  • Zoriontasuna neurtzen

    12:02 on 2009-02-18 | 2 comments Permalink | Reply
    Tags: , , giza garapenaren indizea, happy planet, , zoriontasuna

    Atzo GINI koefizienteari buruz hitz egin genuen baina Julen Iturbe langunarekin hizketan zoriontasuna neurtzeko beste parametro batzuk ere ezagutarazi zizkidan.

    Happy Planet da horietako bat, honen bidez estatu ezberdinen sailkapen bat egiten da hauen zoriontasun maila kontutan hartuta. Aberastasuna kopurua, negozio mailak, jabetzak kontatu beharrean neurri honetan, herrialdearen marka ekologikoa, bizitzaren satisfakzioa eta bizi itxaropena hartzen dira kontutan, formula honen arabera.

    HPI =
    Life satisfaction x Life expectancy
    x ß

    Ecological Footprint + α

    Julenek aipatzen duen beste bat ONUren Giza Garapenaren Indizea da. Neurri honek bizitza luzea eta osasungarria, hezkuntza eta bizitza maila egokia hartzen ditu kontutan. Hemen duzue sailkapena.

    Neurri hauek argi uzten dute askotan gauzak edukitzea ez dela garrantzitsuena zoriontsu izateko. Jendarte honek sortu dizkigun behar askorekin bukatu behar dugula pentsarazteko balio izan didate niri.

     
  • Aberastasunaren banaketari buruz jakin nahi zenuena eta inorrek kontatuko ez dizuna

    17:50 on 2009-02-17 | 6 comments Permalink | Reply
    Tags: , , eae, , gini koefizientea,

    Aberastasunaren banaketa ere politika kontua da eta Euskal Herrian (eta munduan orokorrean) oso gutxi hartzen da kontutan. Kontuak makilatu egiten dira, datuak ezkutatu, noski lehenengo munduan bizi gara eta beste batzuk baino aberatsagoak, noski! Baina hemen ere aberastasunaren banaketa ez da batere zintzoa. Datu batzuk (EAE 2008):

    BPG                                          70.631.253.000 euro
    BIZTANLEAK                                 2.141.860 lagun
    BPG per capita                            32.977 euro
    Errenta per capita                                28.731 euro

    Ez dakit zuei baino hau horrela izanik niri behintzat ez zaizkit kontuak ateratzen, non dago nik jaso behar nuen dirua? Zeinek dauka? Lagunekin hitz egin dut eta beraiei 28.731 euro horiek ezinezkotzat jo dituzte, adin kontua ote? Nire aitari galdetu diot, nire ezagunei, hauen erantzuna… 28.731 euro jasotzen ditudala urtean? JaJajaja.

    Hau gutxi balitz, hona hemen ezkutatzen diguten neurri bat GINI koefizientea[es]. Gini koefizientea aberastasunaren banaketa (edo metaketa) neurtzeko indize bat da. GINI indizearen arabera:

    • 1. Namibiak 74,3 (banaketarik okerrena)
    • 130. Danimarkak aldiz 24,0 (banaketarik hoberena)

    Gure inguruko herrialdeei begiratzen badiegu.

    • 86. Espainiak 34,66
    • 103. Frantziak 32,74

    Ba EAEko datuak hartzen baditugu

    EAE 11. den Brasilen mailaren inguruan aurkituko litzateke 55ko balioaren inguruan

    Horrek esan nahi du EAEn aberastasunaren banaketa erabat justiziarik gabekoa dela. Aberastasunaren banaketa baino, aberastasunaren metaketa oso handia, lotsagarria dagoela esan daiteke. Denok dakigu non dagoen aberastasun hori, orain ez daitezela etorri guri kontuak eskatzera. Ipar Europako herrialdeekin konparatzea gustatzen zaienei, hasi daitezela honetan ere konparaketak egiten.

    Beste ondorio bat atera daiteke honetatik, aberastasunaren metaketa hain da handia ezin dela era normal batean maila hori eskuratu. Horrek esan nahi du batzuk, besteenganako zapalketaren bidez lortzen dutela aberastasuna. Hori izan daiteke arrazoi bakarra. Ez dira argiagoak, azkarragoak, hobeagoak, zapaltzaileagoak baizik. Nire lagun batek esaten duen bezala “Ez dut bere lanarekin aberastu den inor ezagutzen” eta datuek arrazoia duela esaten dute.

    Bukatzeko, seguru nago zuetako askok ez zuela GINI koefizientea ezagutzen, ez pentsa atzo arte nik ere ez. Zaila izango zaizue gainera, herrialde askok bere estatistika neurrietatik kentzea erabaki zuten eta, kasualitatea txo! Baina datu hauek, pentsatzen nituen gauza asko baieztatzen dituzte, baieztatu baino gehiago beldurra ere sortu didate. Nola bizi gaitezke hau onartuz? Beno bai, hipoteka ordaindu beharra, lan prekarioa, ikasketen ordainketa… Ulertzen dut, ez pentsa, baina…

    Datu batzuk Elkartzenen aurkezpen batetik hartuak izan dira.

     
  • Ezagutza zabalduz defendatzen da

    19:19 on 2009-02-16 | 0 Comment Permalink | Reply
    Tags: , eduki libreak, , euskadi irratia, , , , Maite,

    Badoa forma hartzen sareko euskal komunitatearen nEGArgura mezua. Forma askotan, zentzu askotan, bakoitzaren sare sozialean barna, banaturik, dispertso, ez du bururik eta ez du izan nahi. Aldiz, zentzu asko eta anitz, bakoitzak bere tresnetatik, bere ideia eta pentsakerarekin nahastuz Maite lagunduz eta zentzu zabalagoan euskararentzat atzerapasuo bat dena salatuz.

    Hedabide handiagoek ere (Berria eta Euskadi Irratia) ere txoko batzuk eman dizkigute bozgorailu modura eta deia azkar hedatzen dabil. Sarean badira tresnak ukazio hauei buelta emateko, lehenengoa protesta eta horretan gaude, gero gerokoak. Helburua posiblea da Maitek egindako lanak berriro sareratzea eta helburu handiago baten parte da (euskarazko) eduki libre gehiago izatea.

    Ezagutza zabalduz defendatzen da.

     
  • Asteroko twitter laburpena 2009-02-15

    23:59 on 2009-02-15 | 0 Comment Permalink | Reply

     
  • Ziberekintzaile izan zaitez!

    12:45 on 2009-02-15 | 0 Comment Permalink | Reply
    Tags: , , , , , ziberekintzaile,

    Esku-era jardunalidetan eman nuen hitzaldiaren bideoa igo dute topaguneko lagunek. Egon ez zinetenak nire hitzaldia ikusi eta entzuteko aukera izango duzue orain. Ziberekintzailetasunari buruzko aurkezpena ere blog honetan duzue eta teoria praktikan jartzeko ez zaizkigu aukerak falta zoritxarrez.

     
  • Linux sistemaren eta sarearen administrazioa (Debian + Ubuntu)

    11:12 on 2009-02-14 | 0 Comment Permalink | Reply
    Tags: , , , iñaki alegria, kudeaketa, , , roberto cortiñas, , ,

    linux-sistemaren-eta-sarearen-administrazioa-debian-ubuntu-2Linux sistemaren eta sarearen adminitstrazioa liburuaren 2. edizioaren ale bat eskuratu dut. Liburu honetan azaltzen diren edukiak GNU/Linux sistema batean ibiltzen ikasteko eta hau kudeatzen hasteko beharrezko gehiena erakusten da. Pausoz pauso, ariketak proposatuz, adibide zehatzekin sistemaren kudeaketa eta sarearena oso era errazean erakusten du. Liburuaren aurkibidea ikus daiteke baita sarrerako atala ere.

    1. edizioa Mandrake banaketara egokitua zegoen, baina oraingoa Ubuntu + Debian banaketetara egokitu da. Hala ere, bertan azaltzen diren gauza gehienak komando bidez egiten direnez, edozein banaketarako balio dute. Lasai, lehenengo aldiz GNU/Linux sistema batera gerturatzen zaretenontzat ez izan beldurrik, hasieran arraroa bada ere laster konturatuko zara komando lerroa erabiltzea oso baliagarria dela eta hau erabiltzea askotan azkarragoa. Hala ere, ingurune grafikoa ez da alde batera uzten eta zenbait tresna grafikoren erabilpenaren adibideak ere ematen dira.

    Egileak Iñaki Alegria eta Roberto Cortiñas EHUko irakasleak dira. Liburua UEUk argitaratu du eta bere dendan salgai aurkituko duzue. Horrelako liburuak euskaraz edukitzea luxu bat da. Copyright-a du oraindik, ea hurrengo edizioak hori ere libre egiten duen.

     
  • nEGArgura ematen didazue

    11:07 on 2009-02-13 | 7 comments Permalink | Reply
    Tags: debekua, , , , ,

    Berri nEGArgarri batekin esnatu naiz gaur. Maiteri EGAren azken liburuaren digitalizazioa kentzera behartzen dute. Maite ezagutzen dut eta bera baino pertsona langile, eskuzabal eta bizi gutxi daude mundu honetan.

    Bere ekimen pertsonal modura aurrera eraman du proiektu hau izugarria zen denon eskura liburuaren digitalizazioa jarri du, baina ez hori bakarrik liburuko ariketa gehienak automatizatu ditu, Internet bidez egin ahal izateko. Berak kontatuko ez digunez nik kontatuko dizuet nola egin zuen bere lana baloratu dezazuen.

    1. Aurreko urteetan bezala, aurretik eskatutako baimenarekin, 2008ko liburua digitalizatzera ekin zion.
    2. Eskoletara doan banatutako liburua eskuratu ondoren lanean hasi zen, baina bertsio digitala ezin izan zuen erabili.
    3. Liburu osoa eskaneatu zuen.
    4. Eskaneatutako edukia OCR (karaktere-ezagutza optiko) programa batetik pasa zuen.
    5. Eskaneatzen ondorengo akatsak zirela eta (asko) banan bana orri guztiak berrikusi eta txukundu zituen.
    6. Ariketak interaktibo egin zituen, galdera erantzunak interaktiboak egiteko.
    7. Interneten zintzilikatu zuen liburua doan, atera eta berehala.

    Ekimena nola egin zuen kontatu zidanean ez nuen sinisten eta galdera hauek egin nizkion?

    • Baimena eman badizute, zergatik ez dizute bertsio digitalizatua erabiltzen uzten?
    • Ez dute beraiek egin behar dutela ikusten?
    • Zerbait ordainduko dizute edo beti bezala zure denboratik egingo duzu?

    Galdera hauek nik erantzun behar izan nituen. Maitek azkenekoari irrifarre batekin erantzun zion. Hauek nire erantzunak ez Maiterenak.

    • Ez dute liburua benetan sareratu dadin nahi, ez behintzat diru publikoz ordaindutako liburuak hilabete batzuk (urte bat?) merkatuan pasa arte. Hori espero zuten baina ez dute ezagutzen Maitek nola egiten duen lan.
    • Ikusten hasiko ziren jada, baina azken berrien arabera aurreko urtetako liburuak, hauetako batzuk zaharkitua gelditu direlarik jarri nahi dituzte orain. Ez pentsa, dituzten baliabideak edukita bertsio digitala, audioak, baimenak, galdera sorten datu baseak etab. PDF soiletan jarri nahi dituztela entzun dut. Zurrumurru bat besterik ez da.
    • Maiteren irrifarrea adierazgarria zen. Ez dut dirurik jasoko baina ez zait inporta adierazten duen horietakoa zen.

    Eta gaur goizean albiste honekin esnatu gara. Albiste izaera daukalako deitzen diot albiste, hedabideek kontutan hartu beharko luketen horietakoa. Gertakari honek erabakia nEGArgarria dela adierazten duten zenbait gauza dago:

    • Maitek aurretik eskatutako baimenak zerbaiterako balio zuela uste izan zuen.
    • Interneten informazioa jarri ondoren zaila izaten da hau kentzea eta beraz ezagutzen zuen jendeak ez du aurkituko eta datorren jendeak ezingo ditu baliabide horiek erabili.
    • Maitek egindako lana zakarrontzira bota nahi dute. Laguntzarik gabe eta bere denbora librean egindako lan mardul eta interesgarria.
    • Maitek ez du dirurik atera ezta aterako ere liburuaren digitalizazio eta automatizazioarekin.
    • Bertako material guztiak diru publikoarekin ordainduak izan dira eta beraz herritarren eskuetan egon beharko lukete.
    • Euskararen ezagutza errazteko baliabideak eman behar dira eta hau horietako bat zen. Nahiko nazka dio jendeak EGAri hau ikasteko baliabide onak eta doanekoak daudenean hauek zapuzteko.

    Era honetako erabakiak nEGArgura ematen didate, baina testuinguru zabalago batean kokatu behar dira. Garai hauek ezagutza zabaldu eta partekatu nahi dutenen eta berarekin negozioa bakarrik egin nahi dutenen arteko borroka garaiak dira.  Eredu merkantilistatik ikusita ere eduki libreak eta hauek lortzen duten hedapenarekin aberastasuna ere sor daiteke, baina hauek ez dute hori ere ulertu nahi. Bide horretan herritar ororen eskakizuna izan beharko luke diru publikoarekin guztiz ordaindutako materialak, softwarea, tresnak etab. denon mesederako libre izatea. Bide horretan aurrera egiteko prest gaude batzuk.

    Erabakiari berriro helduz, espero dut erabakia atzera botatzea, bitartean blogosferaren nEGArgura jasan beharko dute erabakiaren arduradunek. Zabaldu deia, hedabideak kontaktatu, ziberekintzaile izan zaitez!

     
  • Txintxarri CCCP

    13:24 on 2009-02-10 | 1 Comment Permalink | Reply
    Tags: , errenteria, gisa-elkartea, , ,

    CCCP ekimenetan informazioa eta ezagutzak partekatzen ditugu. Gisa-ellkarteko lagunek antolatutako ekimen honetan era informal batean metaikasten dugu. Animatu eta etorri larunbatean (Otsailak 14) Errenteriara.

    cccp_txintxarri2

     
  • Asteroko twitter laburpena 2009-02-08

    23:59 on 2009-02-08 | 0 Comment Permalink | Reply

    • Paristik natorren artista bat naiz ni! #
    • Esker mila 6. sariagatik! http://tinyurl.com/dcmejk #
    • Ostegun honetan Fish&Txips billkura egingo dugu Donostiako Kafe Antzokian (Dokan)… bazatoz? http://tinyurl.com/ajjtov #
    • Banketxetako patronalaren hitzak iraingarriak baino gehiago dira. http://tinyurl.com/bh6nvc #
    • Dauden wikien berrikuspen berri bat egiten, zerbait berririk bai norbaitek? #
    • Uffa Google Latitude honek buelta batzuk merezi ditu, pentsatu, pentsatu eta pentsatuko dut honen inguruan. #
    • Gaur fish & txips bagara batzuk jada http://tinyurl.com/ajjtov #
    • Utzi autobus kristau eta ateoak. Irakurri liburu hau http://tinyurl.com/6hw2df nik eskatu dut jada. #
    • Enpresa gazte batek Analista Programatzaile bat behar du, giro ona eta jende jatorra. Norbaitek informazio gehiago nahi badu? #
    • Samba da Rua ekarri behar da Euskal Herrira sanba, alaia, askea, librea… http://www.sambadarua.org #
    • Ea eta euskaraz ere egiten dute http://tinyurl.com/bpx5pz #
    • Kebabak bere lana egin zuen STOP Ondo pasa genuen STOP Hurrengoan gehiago korto cobra. #
    • Gero eta gehiago zuzeneko salmenta http://lonxanet.com/ #
    • Pregunta a Ibarreche – kazetariei ez diete argazkirik ateratzen uzten, bere bulegoak bidaltzen dituenak bakarrik publikatu ahal izango dira. #
     
  • Asteroko twitter laburpena 2009-02-01

    23:59 on 2009-02-01 | 0 Comment Permalink | Reply

     
c
compose new post
j
next post/next comment
k
previous post/previous comment
r
reply
e
edit
o
show/hide comments
t
go to top
esc
cancel