Gero eta handiagoa da jendartean aberastasunaren banaketaren desoreka. Krisiaren ondorioak ere ez ditugu jendartean berdin pairatzen. Gainera sistemak ekintzailetasun mota bat bultzatzen du gehien, enpresario lider izatearen ekintzailetasuna. Pertsona bakar bat, ideia eder batekin, bere enpresaren liderra eta helburu horiek betetzeko besteak esplotatzeko aukera duena. Pelotazoaren kultura indartzen ari dira. Taldekako kintzailetasuna, ekintzailetasun kooperatiboa, protagonisten artean sortutako proiektuak ez dira bultzatzen, ezta promozionatzen ere. Promozionatzen duten enpresa mota horretan, langileek ez dute parte hartze zuzenik eta gainera konpromezua eskatzen zaie, askotan soldata mixerableak ordainduz.

Horregatik guztiagatik, gero eta beharrezkoagoak dira pertsonak, kapitalaren aurretik jarriko dituzten ereduak bilatzea. Proiektu bat partekatzen duten pertsonen artean sortutako ereduak. Bere funtzionamenduan demokrazia ekonomikoa kontutan hartuko duten ereduak. Sistema erotzen hasi dela dirudi, baina ezin dugu itxaron. Mundu berri baten aztarnak sortzen hasi behar gara, erortzen ez bada ere balioko digutenak. Azken finean, erortzen ez bada ere sortutako komunitate horietan emango den aberastasun banaketa demokratikoagoa izango delako. Zailtasunak asko dira, baina zergatik ez behintzat horretan pentsatzen jarri?

Aukera horien barnean, kooperatibismoa da nabarmentzen den eredua. Hasierako kooperatibismoak zituen baloreekin eta XXI. mendean ditugunekin nahasketa bat eginez eredu kooperatibista berria sortzen hasi behar dugu. Hori izan da hain zuzen ere niri ekitaldi honetan murgiltzera eraman nauena. Zergatik ez, kezka berdina duten kanpoko eta gertuko pertsonekin sarea josten hasi. Momentuz eztabaida abiatu dugu, eta sarea josi ta josi hasi gara sortzen.

Lehenengo ekitaldia

I. Ekitaldia Madrilen egin zen. Jardunaldi horietan Las Indias-eko lagunak oraindik ez ziren,  izatera iritsi diren talde kooperatiboa. Egun horretan demokrazia ekonomikoa eta eredu posibleei buruz eztabaidatu zen.

Oraingoan Arrasaten izandako II. ekitaldi honetan, batez ere ekintzailetasuna, komunitateak, kooperatibismoa eta eredu berriei buruz hitz egin dugu. Gai zerrenda oso interesgarria zen eta bertan egon zirenak zer esanik ez. Ekitaldiaren formatua berezia izan zen, Manuelek esan zuen bezala “Es un encuentro de traje, yo traje esto, yo aquello”. Jai herrikoien antzera bakoitzak ahal duena egin du ekitaldia ondo atera ahal izateko. Ekitaldiaren izaera oso ondo jasotzen dute mezu horretan. Ekitaldia beti irekia da, banatua, independentea eta anitza.

Alde horretatik eskerrak eman Patxiri lekua lortzeko egindako gestioengatik, baita Arrasateko Udalari, inongo baldintza eta patroziniorik gabe gugan jarritako konfidantzagatik. Batzuek baldintzak eta logoa jartzera behartzen zaituzten bitartean, hauek ez digute inongo mugarik jarri. Eskerrak ere Beñat Irasuegiri egindako lan izugarriagatik.

Interesgarriena

Gauza interesgarri asko egon ziren, baina batzuk nabarmendu nahiko nituzke:

• Ekitaldiaren izaera: Ekitaldiak jendea parte hartzera bultzatu zuen eta ekarpen ugari egon ziren programatik kanpo ere. Horrelako ekitaldietan gehienetan hoztasuna nabaria da, baina honetan dena oso gertukoa izan zen.
• Proiektuak: Aurkeztu ziren proiektuak oso interesgarriak izan ziren. Beste leku batzuetan ez dut gogoratzen hainbeste gauza interesgarri entzun izana.
• Elkarrizketak: Elkarrizketak oso mamitsuak izan ziren, ekitaldi barnean eta kanpoan ere. Eztabaida ugari eta proposamenak mila. Beste ekitaldi batzuetan Twitter edo sarean murgilduta irudiak eta mezuak jartzen egoten gara, oraingoan ez nuen gogorik ere izan, bertan gertatzen ari zena arnastu nahi nuen. Sentsazioa hori zen, bertan esaten ari zena oso gutxitan bizituko nuela sentitu nuen.
• Euskara: Nahiz eta ekitaldia gazteleraz izan, euskarak bere txokoa izan zuen. Ekitaldian zehar argibide asko bi hizkuntzatan eman ziren, hauek tartekatuz. Bertaratu ziren euskaldunen arteko jarduna erabat euskaraz izan zen eta benetan izugarri interesgarria izan zen txoko bat ere izan genuen.
• Pertsonak: Baina batez ere pertsonak izan ziren garrantzitsuena. Pertsonen berotasuna, jakintza eta ezagutza maila izugarria. Zerbait antolatzen zaudenean batzuetan ez duzu guztiz disfrutatzen, baina oraingoan bertaratu zen jendea beste era batekoa izan zen. Ekitaldian parte hartu zuten pertsonen giza kalitatea izugarria izan zen. Jende oso berezia bildu zen Naroa Elortza, Beñat Irasuegi, Andres Bedia, Julen Iturbe, Aitor Urbieta, Patxangas, Ander Goñi, Mikel Iridoi, David Gonzalez…, indianoak eta beste lagun guztiak.

Proiektuak

Aurkeztu ziren proiektuen maila oso ona izan zen, aurretik definitutakoez gain, beste batzuk ere izan ziren.

• Luis Pérez de Szena: Esperimentu berezia.
• Las Indias Electrónicas Grupo Cooperativo. : Jada egituratzen hasi den esperimentu inspiratzailea.
• grado LEINN : MUk bultzatutako gradu berezia, gauzak egiten ikasten dira! Aitorrek azkar ikasten du.
• Economía Abierta : Julenek aurrera eramaten duen ikerketa interesgarria. Proiektu (empresa?) berezien mapa egiten. Beste forma batzuk ere badaudela erakusten digute.
• Bagara prozesua eu es:  Behintzat Euskal Herri osora zabaldu behar dugun eztabaida prozesua.
• GBE-NER : Gauzak egiteko beste era bat.
• Investic : Txikitik hasi den, hacker sustraiak dituen proiektu eta jende bereziki interesgarria.
• Trendtrotters : Proiektu ezberdina.
• Gureweb coworking : Hastapenetan dagoen ideia zoragarria.

Nire ondorioak

Denon artean ondorio orokor batzuk atera genituen, baina horiek kontutan hartuta, hauek dira niretzat gorde ditudan mezuak:

• Konfirmatu dut, izaera kooperatiboaren galera. Hau ez da kooperatibismoan bakarrik gertatzen, indibiduoa (ez pertsona) gauza guztien aurretik jarri duen sistemak, gutasunak (bere zentzu zabalean) eskaintzen zizkigun babes eta elkartasun harremanak hausten saiatu da. Kooperatibismoa eta langileen esparruak ez dira salbuespena izan eta oraindik gauza asko mantentzen badira ere, ideia berriak eta ekintzak behar dira hau berreskuratzeko.
• Internetek, teknologia berriek, komunikazio tresnek sareak sortzeko aukerak ematen dituzte. Demokrazia ekonomikoan lan egin nahi duten pertsonen arteko sareak osatzen joan gaitezke. Versvs-ek proposatu duen bezala direktorio bat osa dezakegu, bazar bat.
• Sistemaren deskonposizioak, eredu demokratikoagoen beharra azkartzen du. Momentua da beraz, eztabaida sozializatzeko eta lanean hasteko. Gutxi gara, baina etorkizuneko jendarte hobeago bat sortu nahi badugu eztabaida zabaldu behar dugu. Gurean masa kritiko bat egon daiteke. Bagara prozesua horren adierazgarria da.
• Ezagutza aniztasuna, espezializaziotik ihes egin. Orain arte espezializaziora bultzatu gaituzte, baina gure etorkizunari mugak jartzeko bakarrik balio du horrek. Gauzak eginez ikasten dira, baina etengabe gauza berriak probatzen eta ikasten egon behar dugu. Berrikuntza mila gai, eztabaida, jakintza esparru, pertsona… nahasten diren tokietan sortzen da.
• Ekintzailetasunaren faktore garrantzitsu bat inkonformismotik abiatzen da askotan. Inkonformismotik jaio askotan eta komunitate eta laguntza egokiak aurkitzen dituen testuinguruan. Hori horrela bada, goazen komunitateak jostea eta laguntzak ez badaude sortu beharko ditugu. Beti ere, testuinguru hori sortu nahi diren egituren araberakoa izan behar du. Enpresa demokratikoagoak sortu nahi baditugu, jendartea (hezkuntzatik hasita) demokratiko eta partea-hartzaileagoa izan beharko du. Protagonistek bere gain hartuko duten jendartea.

Beste kronika batzuk

Beste batzuek ere oso kronika, burutazio eta gogoeta politak idatzi dituzte:

• Sareak josten
• Demokrazia ekonomikoari buruzko II. topaketa transnazionala
• Espiritu kooperatiboaren galera nabarmendu zuten jardunaldian
• Democracia económica apertura
• II Encuentro sobre Democracia Económica: lo que aprendimos
• La democracia económica y el bazar
• II trobada sobre democràcia econòmica

Bideoak grabatzen egon ginen, prestatzen joango naiz eta gutxinaka publikatuko ditut, democraciaeconomica.net webgunean.

Aberastasunaren banaketa ere politika kontua da eta Euskal Herrian (eta munduan orokorrean) oso gutxi hartzen da kontutan. Kontuak makilatu egiten dira, datuak ezkutatu, noski lehenengo munduan bizi gara eta beste batzuk baino aberatsagoak, noski! Baina hemen ere aberastasunaren banaketa ez da batere zintzoa. Datu batzuk (EAE 2008):

BPG                                          70.631.253.000 euro
BIZTANLEAK                                 2.141.860 lagun
BPG per capita                            32.977 euro
Errenta per capita                                28.731 euro

Ez dakit zuei baino hau horrela izanik niri behintzat ez zaizkit kontuak ateratzen, non dago nik jaso behar nuen dirua? Zeinek dauka? Lagunekin hitz egin dut eta beraiei 28.731 euro horiek ezinezkotzat jo dituzte, adin kontua ote? Nire aitari galdetu diot, nire ezagunei, hauen erantzuna… 28.731 euro jasotzen ditudala urtean? JaJajaja.

Hau gutxi balitz, hona hemen ezkutatzen diguten neurri bat GINI koefizientea[es]. Gini koefizientea aberastasunaren banaketa (edo metaketa) neurtzeko indize bat da. GINI indizearen arabera:

• 1. Namibiak 74,3 (banaketarik okerrena)
• 130. Danimarkak aldiz 24,0 (banaketarik hoberena)

Gure inguruko herrialdeei begiratzen badiegu.

• 86. Espainiak 34,66
• 103. Frantziak 32,74

Ba EAEko datuak hartzen baditugu

EAE 11. den Brasilen mailaren inguruan aurkituko litzateke 55ko balioaren inguruan

Horrek esan nahi du EAEn aberastasunaren banaketa erabat justiziarik gabekoa dela. Aberastasunaren banaketa baino, aberastasunaren metaketa oso handia, lotsagarria dagoela esan daiteke. Denok dakigu non dagoen aberastasun hori, orain ez daitezela etorri guri kontuak eskatzera. Ipar Europako herrialdeekin konparatzea gustatzen zaienei, hasi daitezela honetan ere konparaketak egiten.

Beste ondorio bat atera daiteke honetatik, aberastasunaren metaketa hain da handia ezin dela era normal batean maila hori eskuratu. Horrek esan nahi du batzuk, besteenganako zapalketaren bidez lortzen dutela aberastasuna. Hori izan daiteke arrazoi bakarra. Ez dira argiagoak, azkarragoak, hobeagoak, zapaltzaileagoak baizik. Nire lagun batek esaten duen bezala “Ez dut bere lanarekin aberastu den inor ezagutzen” eta datuek arrazoia duela esaten dute.

Bukatzeko, seguru nago zuetako askok ez zuela GINI koefizientea ezagutzen, ez pentsa atzo arte nik ere ez. Zaila izango zaizue gainera, herrialde askok bere estatistika neurrietatik kentzea erabaki zuten eta, kasualitatea txo! Baina datu hauek, pentsatzen nituen gauza asko baieztatzen dituzte, baieztatu baino gehiago beldurra ere sortu didate. Nola bizi gaitezke hau onartuz? Beno bai, hipoteka ordaindu beharra, lan prekarioa, ikasketen ordainketa… Ulertzen dut, ez pentsa, baina…

Datu batzuk Elkartzenen aurkezpen batetik hartuak izan dira.