Badirudi arrazoi gutxi behar direla ez blog bakarra, baizik eta milaka saretik kanporatzeko. Baina, gurean ere horrelakoak gertatu izan dira. Espainiako Estatuaren historiala nahiko handia da. Batasuna.org webgunea saretik kanpo utzi zutenetik, gero eta gehiago izan dira, azkena Gaztesarea.net.

Facebook Interneteko sare sozial ezagunak ere, 4.600 jarraitzaile zituen Arnaldo Otegiren orrialdea itxi du bitan. Berriro ere arrazoiak garbi utzi gabe. Hala ere, jada beste orrialde bat sortu dute, eta Arnaldotegi.com ere abian da.

Hori dena gutxi balitz, AEBetako Gobernuak neurri gogorragoak proposatzeko bideak ireki ditzake. AEBetako presidenteari emergentzia egoeran Internet osoa edo parte bat itzaltzeko aukera emango liokeena.

Beraz, gero eta garrantzitsuagoak dira adierazpen eta informazio askatasuna ziurtatuko duten Wikileaks.org bezlako ekimenak martxan jartzea. Iraken AEBetako armadak zibilak hiltzen grabatutako bideo bat zabaldu zuenean egin zen ezagun ekimen hori. Ekimen horrek beste hainbat gauza ere lortu ditu: ACTA izenez ezaguna den egile eskubideen inguruko eta eskubide urraketa garbiak barne hartzen dituen akordioaren agiria zabaltzea.

Ekimen hori baino zabalagoa eta garrantzitsuagoa izan da Islandiako Gobernuaren Icelandic Modern Media Initiative IMMI izenekoa. Horren bidez, Islandia ikerketa kazetaritzaren paradisua izango da. Informazioa askatasun guztiarekin zabaltzeko aukerak eman nahi ditu, gardentasuna eta anonimotasuna ziurtatuz.

Egoera ikusita, gure sare propioak eraikitzen hasi beharko dugu, Guifi.net proiektuak egiten duen moduan. Baina bitartean bakoitzak ahal duen neurrian bere bloga, bere komunitate txikia edo Interneteko sare sozial gertuagokoak eraikitzen joatea garrantzitsua izango da. Hitzez aurre egitea garrantzitsua da, baina ekintzak behar dira.

Berriako Irlen Sarea atalean argitaratutako artikulua

Jendartea ulertzeko eta aztertzeko teoria asko dago, baina horietako askok ez dute jendartearen konplexutasuna kontutan hartzen. Teoria anglosaxoi gehienek gizabanakoak hartzen dituzte kontuan, eta banako horien baturak jendartea osatzen duela diote. Gizabanakoa bera bere etorkizunaren jabe oso izango balitz bezala. Gure kulturak, aldiz, talde edo komunitate batean txertatzen gaitu, eta, horren arabera, jendarte osoa ere denon arteko harremanetan oinarritzen da. Gizabanakoak baino gehiago, komunitate (sare)etan murgildutako pertsonak gara.

Sare sozialetan oinarritutako azken urteetako azterketek gure erabakiak gureak bakarrik ez baizik eta murgilduta gauden sareenak direla erakusten digute. Pisu gehiago izan, zoriontsuago izan, erretzailea izan, lana aurkitu… erabaki horiek guztiak ez ditugu bakarrik hartzen. Murgilduta gauden sareen ondorioz eta horietan dugun posizioagatik hartzen ditugu. Batzuetan erabakiak inkonzienteak ere badira. Potxoloagoak izango gara, baldin eta gure ingurukoak ere potxoloagoak badira, normalean. Zenbait ikerlarik kalkulatu dute gure eragina gure inguruko sareko hiru saltotara irits daitekeela. Lagunen kasuan, lagunei, lagunen lagunei eta azken horien lagunei eragitera, adibidez.

Teknologiak eta Interneteko sare sozialek orain arte murgilduta geunden sareetan konexio gehiago eta zenbait konexio berri ekarri dituzte. Mundu errealean zeuden muga fisikoak gaindituz askotan. Facebook, ZutaGu… Interneteko sare sozialetan eta, oro har, harremanen bat dugun pertsona guztiek eragin bat dute gugan eta guk haiengan. Kontuan hartu, beraz, sareak guk geuk egiten ditugula, baina haiek ere egiten gaituztela gu. Konplexutasuna ulertzen hasten garen heinean ulertuko dugu gure harremanen kantitatea, kalitatea eta sareetan dugun lekua gero eta garrantzitsuagoa dela.

Berriako Irlen Sarea atalean argitaratutako artikulua

Facebookek gure perfilak osatzeko informazio gehiagoren bila dabil. Orain Open Graph eta Facebook Connect-en hobekuntzarekin hau Interneteko sare sozialetik kanpo ere lortu ahal izango du. Teknologia hauek integratzen dituzten webguneetara gure Facebook kontuan izena emanda sartzen bagara, hauek gure perfiletako informazioa eskuratu ahal izango dute. Gainera, Facebookek berak ere gure historikoaren informazioa erabil dezake publizitate zuzendua bidaltzeko. Noski, aukera hauek segur aski murriztu daitezke, baina jende gehienak ez du egingo.

Hala ere, niretzat okerrena ez da hori, baizik eta jende askorentzat Internet eta Facebook sinonimoak direla pentsatzea. Facebooken egin dutena estandar libre eta irekiekin egin zitekeen. Baita kontrol zentralik gabe ere. Hau da, beraiek kontroletik igaro gabe. Ez dute horrela nahi izan, eta gero eta gehiago askorentzat Internet mugatuta dagoen esparru bat bihurtzen ari da.

Horren trabak pribatutasunaren arlokoak asko badira ere, psikologikoak ere garrantzitsuak dira. Facebookek eskaintzen diguna edo bertan egin daitekeena jende askok muga gisa ikus dezake. Esperimentatzeko, sortzeko, tresna eta ekimen propioak egiteko aukerak ez ditu ezagutuko ere egingo. Horiek garatzeko esparru naturaltzat izango dute Facebook, eta, beraz, horren barnean bakarrik geldituko dira.

Internet bera da sare sozial handiena. Hipertestua asmatu zenetik, pertsona bat eta beste bat aske lotzeko aukera sortu zen. Hori iraultza handia izan zen. Horretaz jabetu zirenek izan dute azken urteetan arrakasta, Googlek kasu. Honek hasieran behintzat argi zuen Interneteko oinarri etikoekin bat etorri behar zuela. Nahiz eta hau ere asko aldatu den, hor dago Don’t be evil (ez izan maltzurra) esaldia. Facebookek ez du horrelakorik ere. Zure perfila nahi dute, zure gogoko gauzak, zure harreman sarea, eta gero eta errazago izango dute. F5 teklari eman beharko diogu, Internet urteetan izandako etikara bueltatzeko.

Berriako Irlen Sarea atalean argitaratutako artikulua

Mezua bere osotasunean irakurtzea merezi duela uste dut, badakit oso luzea dela eta horregatik amaitzen duzuenei eskainitako denboragatik mila esker. Loturez josia dago, lotura bakoitzak ere merezi du, benetan diot. Lotura bakoitzaren atzean testuinguru bat dago, gako bat, hauei ere kasu egin. Hemen goaz…

Interneteko sare sozialek pertsonen arteko lotura arinak kudeatzeko aukera erraztu digute.

Interneteko sare sozialek pertsonen arteko lotura arinak kudeatzeko aukera eman digute. Jendearen artean loturak erraz egin eta aurkitzeko aukerak handitu dituzte. Stanley Milgramek bere mundu txikiaren experimentua egin zenetik badakigu zein puntutaraino gauden elkarlotuak, baina tresna hauek komunikazioa erraztea lortu dute. Batez ere gure lotura arinekin (lagunen-lagun, ezagun, aspaldiko lagun…) kontaktu gehiago mantentzera lagundu dute, Dunbarren zenbakitik haratago kasu askotan.
Batzuek sortzen diren sare hauen erlazio kalitatea dudan jartzen dute, baina oso interesgarriak dira. Mark Granovetter lotura arinen indarra izeneko ikerketaren bidez azalarazi zuen moduan. Lana bilatzeko adibidez, lotura arin hauek garrantzi gehiago izango dezakete lotura gogorrek (familia, lagunek,…) baino. Hori bai, gauza berriak sortu eta eztabaidatzeko beharbada ez dira sare egokienak. Horretarako interes berdinak eta kasu askotan identitate berdina duten pertsonen artean egotea askoz baliagarriagoa da. Baina edozein kasutan sare hauek kasu batzuetarako oso baliagarriak direla frogatzen ari dira. Grafo sozialean gure interesekin bat egin dezaketen eta ondoren gure gertuagoko sare batzuetara pasa daitezkeen pertsonak topatzeko garaian.

Sare zentralizatzaileek gure datuak harrapatu eta quid pro quo -a hausten dute.

Baina, sare hauek interesgarriak badira ere, sare hauek hartzen duen topologia eta baita horien atzean dauden interesek garrantzia handia dute. Askotan sare hauek erabat zentralizatzaileak dira. Hau da, bertan sortzen dena, bertan gelditzen da. Horri esker datu asko metatzea lortzen dute eta beraien interes araberako politikak aplikatzeko aukera dute. Datu horiek saldu, berrerabili, ustiatu…
Bakoitzak erabaki behar du zer ematen dion mota honetako sareei eta zer jasotzen duen, baina askotan quid pro quo hori apurtzen da. Ematen duguna, jasotzen duguna baino askoz gehiago da, nahiz eta gu ez konturatu. Askok gure datuek balio ez dutela pentsatuko dute, baino gure datuek asko balio dute. Batez ere, gu bezalako asko batzen direnean, hor sortzen den datu base horren balioa izugarria da.
Quid pro quo hori erabat hautsi duen sare soziala nire ustez Facebook da. Aspalditik esan ziguten zein ziren bere interesak, baina askok ez dugu sinistu nahi izan edo berdin izan zaigu. Konspiranoiatik gertu dauden hitzek duten sinesgarritasuna dela ere pentsa genezake. Baina Facebook-ek pribatutasunaren eta kontrolaren inguruko pausoak etengabe ematen joan dela hori argia da. Azken aldaketek hori sakontzera eta zabaltzera eraman dute. Etorkizunean zer espero dezakegu?
Nire aldetik Facebook-etik alde egitea erabaki dut, aurretik Gmailekin egin nuen moduan. Kontua ia osorik hustu dut, baino irekita manteduko dut. Norbaitek zerbait bidaltzen badit edo noizbait mezu isolaturen bat bidaltzea okurritzen bazait egin ahal izateko, baina ez dut orokorrean gehiago erabiliko. Aipatu dut gauza askotarako baliagarria izan daitekeela, baina niri ez zaizkit interesatzen.

Sare banatuek datuak, pribatutasuna, identitatea bakoitzak nola kudeatu eta zabaldu nahi duen erabakitzeko aukera dira.

Horren aurrean aukera berdinak eskaintzen dituzten zentralizatu gabeko sareak eta batez ere sare banatuak daude. Zentralizatu gabeko sareak osatzeko aukera jada badago, hau da bakoitzak bere sarea osatu dezake eta ondoren federazioak egin beste batzuekin. Software libreak aukera asko ematen dizkigu horretarako, Elgg, Buddypress, Status.net… bezalako tresnekin horrelako sareak sor daitezke. Baina hori baino hobeagoak oraindik sare banatuak dira. Bakoitzak bere informazioaren, datuen, identitatearen, erlazioen kontrola dauka eta berak erabakitzen du zenekin eta nola partekatu nahi dituen. Inorrek ezingo dio mezu bat zabaltzeko aukera adibidez, Facebook-en gerta litekeen moduan. Teknologiak aukera hori ere ahalbidetzen hasi dira, baina oraindik denbora bat faltako da guztiz gauzatu ahal izateko. Horren zantzuak DISO, Dataportability, Open Web Foundation estandar irekiak erabiltzeko proposamena egiten duten erakundeak. Komunikazio banatua ahalbidetzen duten Pubsubhubbub, RSScloud eta Activitystreams jarioen hobekuntzak. Eta bukatzeko hau dena metatzeko proposamena egiten ari diren Diaspora bezalako proiektuak.

Konplexutasunaren mundu honetan sareetan bizi gara, bizi garen sare horiek baldintzatzen ditugu eta baldintzatzen gaituzte.

Mundu konplexu batean bizi garela konturatzen hasi gara. Sareak konplexutasun hori adierazteko, balio dute eta batez ere bakarrik, isolaturik, indibiduo hutsak garela sinestarazteko zailtasunak jartzen dizkigu aurrean. Zerbait bagara, murgilduta gauden sareek eragiten diguten eta eragiten dugun eraginagatik ere bada. Gure eragina sare horietan hiru graduetara zabaltzen da. Hau da, gure sareetan (familia, lagunak, kirol taldea,…) gure gertukoenengan eragina izateaz gain, horien kontaktuen eta beste horien kontaktuengan ere eragina dauka nahi gabe ere. Gainera era berean badakigu, gure ingurukoek egiten dutenaren arabera gure jarrera eta besteena ere alda dezakegula momentu oro. Kasu askotan aldaketa txiki batek, aldaketa handi bat ekar dezake.

Sare banatuek aukera ematen digute, lokala eta globala uztartzeko. Kanpoko plataformek ezarritako mugak (baita psikologikoak) hautsi eta komunitate errealak eraikitzeko. Lokalki edo guretzako interesgarriak diren tresnak, ekimenak eta ekosistemak sortzeko aukera, baina baita ere estandar irekien erabilerari esker globalki interesgarriak izan daitezkeenak. Irudimena lantzeko aukera ematen digute alegia. Banalidadetik kanpo, eztabaidatzeko, sortzeko eta gauza berriak esperimentatzeko komunitateak sortzen ez baditugu gureak egin du. Denbora gakoa da honetarako eta “denbora falta” gure jendarte ereduaren arazo larrienetako bat da, nik nire denbora sare banatuen sorkutzara eta komunitate errealak eraikitzera bideratu nahi dut, besterik ez.

Neurketan ez dira Googleren beste tresna guztiak kontuan hartu, eta, beraz, datua haren bilatzaileari bakarrik dagokio. Gmail, Youtube, Google Apps… eta beste aplikazio guztiak azterketatik kanpo gelditzen dira, beraz. Aplikazio horiek guztiak kontuan izango bagenitu, Goo-gle izango litzateke irabazle argia.

Facebook eta Google bilatzailea webguneak dira, baina zerbitzuak, erabat ezberdinak. Googlek bilaketaren bidez nahi dugun hori bilatzeko aukerak errazten dizkigu, bere algoritmo misteriotsuari esker. Beraz, trafikoa beste helbide batzuetara eramaten du. Facebook, berriz, sare sozial bat da, eta haren baitan elkarrekintza gehiago izaten dira.

Ikerketan nabarmentzen den datu bat, hala ere, oso deigarria egin zait. Facebooken erabilpena %185 igo da aurreko urtearekin konparatuz. Datu garrantzitsua dudarik gabe, Facebook asko orokortu den seinale. Baina Google bilatzailea aldi berean %9era igo da; beraz, jada liderra zen bilatzaileak ez du atzerapausorik egin, eta orain liderragoa da.

Hala ere, garrantzitsuena ez dago datu dantza horretan, baizik eta atzean dauden logiketan. Alde batetik, sarean fenomeno berriak agertzen direla erakusten du. Facebookek arrakasta handia lortu du. Baina logika ezberdinak ere badaudela erakusten digu. Googlek logika deszentralizatzaile bat darabil, momentu batzuetan banatua izatera ere iristen dena. Hau da, iristen zaion trafikoa, bilatzaileen emaitzen bidez beste leku batzuetara bideratzen du. Horri kontrajarria edo, logika zentralizatzaileago bat Facebookena. Sare sozial horretan gertatzen diren elkarrekintza guztiak barnean gertatzea bilatzen duena. Bere barne hesiaren barnean dagoena babestuz.

Momentu honetan Facebooken logikak funtzionatu badu ere, ez da Internetek sorreratik izan duen filosofiarekin guztiz bateragarria. Uste dut Facebooken erorketa hasten bada igoera bezain azkarra izango dela. Internetek irekia eta ahal bezainbeste banatua izateko eginda dago, eta hori Google handiak ere badaki.

Berria.info webgunean | PDF bertsioa | Inprimatzeko bertsioa

Berriako Irlen Sarea atalean argitaratutako artikulua